Świat papug kojarzy się zazwyczaj z barwnymi ptakami fruwającymi w tropikalnych lasach i zręcznie naśladującymi ludzką mowę. Istnieją jednak gatunki, które zupełnie łamią te stereotypy, a jeden z nich jest prawdziwym ewenementem. Poznajmy bliżej Kakapo – najcięższą i jedyną nielotną papugę na świecie, oraz przyjrzyjmy się innym jej krewnym, równie niezwykłym i zasługującym na miano najdziwniejszych ptaków na Ziemi.
Strigops habroptila: Papuga nocy z Nowej Zelandii
Kakapo (Strigops habroptila), co w języku Maorysów oznacza dosłownie „papuga nocy”, to endemiczny gatunek Nowej Zelandii. Ten masywny ptak jest rekordzistą pod wieloma względami. Dorosłe samce osiągają długość do 60 cm i mogą ważyć od 2 do 4 kg, co czyni Kakapo najcięższą znaną papugą na świecie.
Utrata zdolności lotu to kluczowa cecha, która odróżnia Kakapo od wszystkich innych papug. Jej skrzydła są krótkie w stosunku do ciała, a co najważniejsze, ptak nie posiada na mostku wyraźnego grzebienia (kilu), który jest niezbędnym punktem przyczepu dla potężnych mięśni odpowiadających za latanie. Skrzydła służą mu głównie do utrzymywania równowagi, podparcia oraz amortyzowania upadków podczas skoków z drzew.
Nocny tryb życia i sowi kamuflaż
Kakapo prowadzi ściśle nocny tryb życia, co jest rzadkością wśród papug. To właśnie ta cecha, w połączeniu z charakterystyczną szlarą z piór wokół dzioba (przypominającą tę u sów), przyczyniła się do nadania mu łacińskiej nazwy Strigops, czyli „sowi pysk”.
W ciągu dnia Kakapo kryje się w norach lub pod osłoną roślinności. W nocy wyrusza na żer, polegając głównie na niezwykle dobrze rozwiniętym zmyśle węchu, co jest umiejętnością unikalną wśród papug i pomaga mu w poszukiwaniu pokarmu – głównie owoców, nasion, pyłków i nektaru. Jej zielono-żółte upierzenie z brązowymi i czarnymi cętkami stanowi idealny kamuflaż w gęstej nowozelandzkiej roślinności. Niestety, Kakapo wydziela też charakterystyczny, słodko-stęchły zapach, który w obliczu wprowadzonych przez człowieka drapieżników stał się ogromnym problemem.
Fenomen długowieczności i nietypowe zaloty
Kakapo to również jeden z najdłużej żyjących ptaków, potencjalnie osiągający wiek nawet 100 lat. Jego strategia rozmnażania jest równie osobliwa. Kakapo ma unikalny, poligyniczny system rozrodczy zwany lekiem. Samce zbierają się w stałych miejscach godowych (lekach) i rywalizują, wydając donośne, dudniące odgłosy, które mogą być powtarzane przez całą noc przez wiele miesięcy. Samice wybierają partnera na podstawie jakości jego „pokazu” i po kopulacji zajmują się potomstwem samotnie.
Na skraju wyginięcia: dramat Kakapo
Ewolucyjna droga Kakapo, w środowisku wolnym od naturalnych drapieżników (przed przybyciem człowieka), doprowadziła do jego niezdolności do obrony i ucieczki. Przybycie osadników, a wraz z nimi inwazyjnych gatunków, takich jak szczury, koty, psy i gronostaje, zdziesiątkowało populację. W pewnym momencie w latach 70. XX wieku sądzono, że gatunek niemal wyginął.
Dzięki intensywnemu i kosztownemu programowi ochrony, który obejmuje monitorowanie każdego osobnika (każdy ptak ma imię i nadajnik), przenoszenie ich na odizolowane, wolne od drapieżników wyspy oraz stosowanie sztucznego zapłodnienia, udało się odbudować populację. Mimo to, Kakapo nadal pozostaje krytycznie zagrożony wyginięciem.
Inne naciekawsze papugi świata
Kakapo nie jest jedynym „dziwakiem” w rodzinie papug. Nowa Zelandia jest domem dla innych ekscentrycznych gatunków:
Kea (Nestor notabilis): Alpejski rabuś
Kea, również endemiczny dla Nowej Zelandii, jest jedyną papugą alpejską na świecie. Zamieszkuje górskie obszary Wyspy Południowej, gdzie warunki są dalekie od tropikalnych. Kea jest niesamowicie inteligentna, ciekawska i, co najbardziej niezwykłe, znana z destrukcyjnych zachowań. Ptaki te mają tendencję do rozbierania samochodów, wyrywania uszczelek z okien i kradzieży przedmiotów, zyskując przydomek „rabusiów gór”. Ich dieta jest również zaskakująca, zawierająca padlinę, a w przeszłości Kea była niesprawiedliwie oskarżana o zabijanie owiec.
Kaka (Nestor meridionalis): Długowieczny mieszkaniec lasów
Bliski krewny Kea, Kaka, to duża papuga leśna Nowej Zelandii. Podobnie jak Kakapo, Kaka jest skrajnie zagrożona, ale wyróżnia się swoją zręcznością wspinaczkową i dietą bogatą w nektar, soki roślinne i owady. Posiada pędzelkowaty język, ułatwiający pobieranie nektaru, co jest adaptacją charakterystyczną dla ptaków żywiących się nektarem, a nie dla typowych papug.
Papuga mnicha (Myiopsitta monachus): Architekt gniazd
W przeciwieństwie do większości papug, które gniazdują w dziuplach, Papuga Mnicha, zwana też Aleksandrettą Mnisią, jest prawdziwym architektem. Pochodząca z Ameryki Południowej, buduje ona ogromne, wspólne gniazda z gałęzi, które mogą pomieścić wiele par. Te konstrukcje często osiągają znaczne rozmiary i są używane przez wiele lat. Ich niezwykła zdolność adaptacji i budowy gniazd w nietypowych miejscach sprawiła, że stały się gatunkiem inwazyjnym w wielu miastach na świecie, również w Europie.
Kakapo i jego ekscentryczni kuzyni stanowią żywy dowód na to, jak niesamowicie różnorodna i pełna niespodzianek jest ewolucja. Od nielotnych gigantów po alpejskich rabusiów – świat papug skrywa więcej tajemnic, niż mogłoby się wydawać.
