Zakażenia drożdżakowe, wywoływane najczęściej przez grzyba Malassezia pachydermatis, to jedna z najczęstszych przyczyn przewlekłych problemów dermatologicznych i otologicznych u psów. Chociaż drożdżaki naturalnie bytują na skórze i w przewodzie słuchowym zdrowych zwierząt, ich nadmierne namnożenie wskazuje niemal zawsze na głębszy problem leżący u podstaw, często związany z osłabieniem bariery ochronnej skóry lub układu odpornościowego. Prawidłowa diagnoza i leczenie wymagają holistycznego podejścia.
Czym są Malassezia pachydermatis i jak prowadzą do infekcji?
Malassezia pachydermatis to lipofilny (lubiący tłuszcz) drożdżak. Na zdrowej skórze bytuje w równowadze, odżywiając się sebum i nie powodując żadnych objawów. Problem pojawia się, gdy naturalna równowaga mikroflory zostaje zaburzona, co stwarza idealne warunki do ich niekontrolowanego namnażania.
Główne przyczyny namnażania drożdżaków (choroby pierwotne):
- Alergie: Najważniejsza przyczyna. Alergiczne zapalenie skóry (atopowe zapalenie skóry, alergia pokarmowa, alergia na pchły) prowadzi do stanu zapalnego, zwiększonej produkcji sebum i uszkodzenia bariery skórnej, co stymuluje wzrost Malassezia.
- Problemy endokrynologiczne: Choroby takie jak niedoczynność tarczycy (hipotyreoza) czy nadczynność kory nadnerczy (zespół Cushinga) osłabiają układ odpornościowy.
- Leczenie antybiotykami i sterydami: Mogą zaburzyć naturalną mikroflorę skóry.
- Uwarunkowania rasowe i anatomia: Rasy z fałdami skórnymi (np. buldogi, mopsy), zwisającymi uszami (cocker spaniele) czy te predysponowane do alergii (labradory, westy) są bardziej narażone.
Gdzie szukać i jak rozpoznać objawy zakażenia?
Drożdżaki dają bardzo charakterystyczne objawy, choć często mylone są z innymi chorobami skóry.
Skóra (Zapalenie skóry Malassezia)
- Świąd: Intensywne drapanie, lizanie i gryzienie skóry, często prowadzące do samookaleczenia.
- Zaczerwienienie i stan zapalny (rumień): Szczególnie widoczne w pachwinach, pod pachami, na brzuchu, łapach (między palcami) i w fałdach skórnych.
- Łojotok i tłusta sierść: Skóra jest tłusta i ma nieprzyjemny, słodkawy, „mysi” lub „stęchły” zapach, często porównywany do zapachu drożdży lub sera.
- Przebarwienia (hiperpigmentacja): W przewlekłych przypadkach skóra staje się gruba i czarna (lichenifikacja), a sierść może stać się rudawo-brązowa od ciągłego lizania i działania śliny.
Uszy (Zapalenie ucha zewnętrznego – Otitis externa)
- Swędzenie uszu: Pies potrząsa głową, drapie uszy.
- Obfita, ciemna wydzielina: Woskowinowa, ciemnobrązowa lub czarna wydzielina o bardzo nieprzyjemnym zapachu.
- Zaczerwienienie i ból: Wewnętrzna strona małżowiny usznej jest mocno zaczerwieniona i wrażliwa na dotyk.
Diagnostyka weterynaryjna
Objawy kliniczne są sugestywne, ale diagnoza musi być postawiona przez weterynarza.
- Cytologia (badanie mikroskopowe): Najważniejsze badanie. Lekarz pobiera wymaz ze skóry lub ucha (odcisk, taśma celofanowa lub wacik) i ogląda pod mikroskopem. Obecność dużej liczby drożdżaków o charakterystycznym kształcie „butelek zapałczanych” lub „bałwanków” potwierdza infekcję.
- Posiew (hodowla): Rzadziej stosowany, gdy standardowe leczenie nie działa, aby wykluczyć inne rodzaje grzybów.
- Badanie w kierunku choroby pierwotnej: Po potwierdzeniu drożdżaków konieczne jest często dalsze diagnozowanie w celu znalezienia pierwotnej przyczyny (testy alergiczne, badania krwi w kierunku endokrynopatii).
Skuteczne leczenie: Atak na drożdżaki i na przyczynę
Leczenie zakażenia drożdżakowego jest dwutorowe: eliminacja Malassezia i kontrola choroby pierwotnej.
1. Terapia miejscowa (zewnętrzna)
- Szampony przeciwgrzybicze: Kluczowy element. Szampony zawierające substancje czynne takie jak chlorheksydyna i mikonazol. Kąpiele muszą być przeprowadzane regularnie (np. co 2-3 dni na początku), a czas kontaktu szamponu ze skórą musi wynosić co najmniej 10 minut.
- Kremy, maści i chusteczki: Stosowane do leczenia ograniczonych obszarów, fałd skórnych i przestrzeni międzypalcowych.
- Preparaty do uszu: Specjalistyczne krople do uszu z lekami przeciwgrzybiczymi, często w połączeniu z antybiotykami (jeśli jest wtórne zakażenie bakteryjne) i sterydami (dla zmniejszenia stanu zapalnego).
2. Terapia ogólna (doustna)
- Stosowana w przypadkach ciężkich, uogólnionych lub przewlekłych. Wymaga leków przeciwgrzybiczych (np. ketokonazol, itrakonazol) podawanych doustnie. Leczenie to musi być ściśle monitorowane przez weterynarza ze względu na potencjalną hepatotoksyczność (szkodliwość dla wątroby).
3. Kontrola choroby pierwotnej
- Bez wyleczenia przyczyny drożdżaki będą nawracać. W zależności od diagnozy, leczenie może obejmować:
- Dietę eliminacyjną w przypadku alergii pokarmowej.
- Leki przeciwalergiczne i immunomodulujące (cyklosporyna, Apoquel, Cytopoint).
- Leczenie endokrynologiczne (np. suplementacja hormonów tarczycy).
Profilaktyka i długoterminowa kontrola
Psy z tendencją do infekcji drożdżakowych często wymagają profilaktycznej pielęgnacji.
- Regularne kąpiele: Stosowanie specjalistycznych szamponów pielęgnacyjnych lub przeciwgrzybiczych raz na 1-2 tygodnie (według zaleceń lekarza).
- Suszenie fałd i uszu: Po każdej kąpieli, pływaniu lub spacerze w deszczu należy dokładnie osuszyć fałdy skórne, przestrzenie międzypalcowe i wnętrze uszu, aby nie dopuścić do powstania wilgotnego środowiska.
- Suplementacja: Kwasy tłuszczowe Omega-3 mogą wspierać barierę skórną i zmniejszać stan zapalny, co pośrednio utrudnia drożdżakom namnażanie się.
Drożdżaki są uciążliwe, ale przy współpracy z weterynarzem, identyfikacji i leczeniu choroby pierwotnej, a także konsekwentnej pielęgnacji, można skutecznie kontrolować ten problem i zapewnić psu komfortowe życie.
