Kuchnia turecka, będąca spuścizną Imperium Osmańskiego, stanowi fascynujące połączenie wpływów śródziemnomorskich, bliskowschodnich i bałkańskich. To bogactwo smaków i tradycji jest jednym z kluczowych elementów kultury Turcji. Choć jedzenie nie jest priorytetem dla każdego turysty, dla osób zainteresowanych pełnym doświadczeniem kulturowym, kulinarna eksploracja kraju jest równie satysfakcjonująca, co zwiedzanie zabytków. Od prostych zup po słodkie desery, Turcja oferuje szeroką i różnorodną paletę potraw.
Królestwo mięsa
W powszechnej świadomości kebab jest synonimem tureckiej kuchni. W Turcji określenie to odnosi się do szerokiej gamy grillowanych, pieczonych lub duszonych dań mięsnych, stanowiących fundament tradycyjnego obiadu.
Kebab – od Bursy po Adanę
Najbardziej znany Döner Kebab (mięso pieczone na pionowym rożnie) jest podawany w kraju na talerzu z dodatkami lub w cienkim cieście. Wyjątkowym, klasycznym daniem jest Iskender Kebab z Bursy. Są to cienkie plastry mięsa podane na kawałkach chleba pide, zalane sosem pomidorowym, gorącym masłem i serwowane z jogurtem.
Z kolei we wschodnich regionach kraju popularne są warianty grillowane na szpadkach (şiş): Adana Kebap (pikantny, z mielonej jagnięciny z czerwoną papryką) oraz Urfa Kebap (łagodniejszy odpowiednik).
Kotleciki Köfte
Köfte to tureckie kotleciki mielone, zazwyczaj z jagnięciny lub wołowiny, doprawione ziołami i cebulą. Mają wiele regionalnych wersji. Na uwagę zasługuje İçli köfte, czyli pulpeciki z kaszy bulgur wypełnione mięsnym farszem, charakterystyczne dla południowo-wschodniej Turcji.
Świat przystawek i ciasta: Meze, börek i faszerowane specjały
Obok mięsa, ważną rolę w tureckiej diecie odgrywają dania na bazie ciasta, ryżu oraz faszerowane warzywa.
- Börek (Burek): Powszechnie lubiany, cienki placek z ciasta filo lub yufka, nadziewany serem, mięsem lub szpinakiem. Podawany jako przekąska śniadaniowa lub element większego posiłku.
- Lahmacun: Cienki placek, często określany jako „turecka pizza”, pokryty warstwą pikantnego mielonego mięsa i przypraw. Zazwyczaj spożywa się go zwiniętego w rulon, skropionego sokiem z cytryny.
- Mantı: Małe pierożki nadziewane mięsem, charakterystyczne dla Anatolii. Są gotowane i serwowane z sosem jogurtowym z czosnkiem i masłem paprykowym.
- Dolma i Sarma: Warzywa (jak papryka czy cukinia) lub liście winogron faszerowane farszem z ryżu i przypraw, z dodatkiem mięsa lub bez.
Warto spróbować też Meze – zestawu różnorodnych przystawek, które służą jako wstęp do posiłku. Meze mogą być podawane zarówno na zimno, jak i na ciepło, a ich różnorodność jest ogromna:
- Haydari: Gęsty dip na bazie jogurtu przecedzanego (podobnego do labne) zmieszanego z czosnkiem i miętą. Idealny do smarowania chleba.
- Ezme: Pikantna pasta lub salsa z drobno posiekanych pomidorów, papryki, cebuli i przypraw, często z dodatkiem melasy z granatu.
- Hummus: Klasyczna pasta z ciecierzycy, tahini (pasty sezamowej) i soku z cytryny.
- Patlıcan Ezmesi: Sałatka lub pasta z pieczonego i rozdrobnionego bakłażana, często z czosnkiem, oliwą i jogurtem.
- Sarma/Dolma: Faszerowane liście winogron lub warzywa, podawane na zimno jako przekąska.
Çorba – sycące tureckie zupy
Zupa (çorba) jest stałym elementem tureckiej kuchni, często serwowanym na początku posiłku. Tureckie zupy są zazwyczaj gęste, sycące i mają bogaty smak.
- Mercimek Çorbası (Zupa z czerwonej soczewicy): Jest to najczęściej spotykana zupa w Turcji, popularny, aksamitny krem z soczewicy, doprawiany przy stole sokiem z cytryny.
- Yayla Çorbası (Zupa z wysokogórskich pastwisk): Zupa na bazie jogurtu i ryżu, przyprawiana suszoną miętą. Podawana na ciepło, zapewnia przyjemne orzeźwienie.
- İşkembe Çorbası (Zupa flaczkowa): Znana ze swoich rozgrzewających właściwości, bywa polecana jako środek na kaca.
Słodka strona Turcji
Tureckie desery charakteryzują się słodyczą i intensywnymi aromatami, często z wykorzystaniem pistacji i orzechów.
- Baklava: Klasyczne, warstwowe ciasto filo, przekładane siekanymi orzechami (głównie pistacjami) i nasączane syropem cukrowym lub miodem. Najlepsze odmiany pochodzą z regionu Gaziantep.
- Lokum (Turkish Delight): Miękkie galaretki na bazie cukru i skrobi, występujące w wielu smakach (np. różany, cytrusowy), często z orzechami.
- Künafe (Künefe): Podawany na gorąco deser z nitek ciasta kadaif, przełożonego serem i polanego syropem, posypany pistacjami.
- Dondurma: Tureckie lody, które dzięki dodatkowi salepu (mączki ze storczyków) mają charakterystyczną, gęstą i ciągnącą się konsystencję.
Tureckie napoje
Napoje stanowią istotny element tureckiego życia społecznego i towarzyskiego.
- Çay (Herbata): Jest napojem uniwersalnym, pijanym o każdej porze. Serwowana jest w małych, tulipanowych szklaneczkach.
- Ayran: Narodowy napój Turcji. Orzeźwiająca mieszanka jogurtu, wody i szczypty soli. Skutecznie gasi pragnienie i łagodzi ostrość potraw.
- Türk Kahvesi (Kawa po Turecku): Gęsta, niefiltrowana kawa, parzona w tygielku (cezve). Rytuał jej picia został wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
- Rakı: Turecki mocny alkohol anyżowy. Pity jest zazwyczaj schłodzony i w towarzystwie meze.
- Salep: Gorący, kremowy napój na zimę, przygotowywany z mleka i mączki ze storczyków.
