Zaćma, czyli katarakta, to jedno z najczęściej diagnozowanych schorzeń okulistycznych u psów. Jest to postępujące zmętnienie soczewki oka, które normalnie jest przezroczyste i służy do skupiania światła na siatkówce. Mętna soczewka blokuje dopływ światła, co prowadzi do pogorszenia wzroku, a w zaawansowanym stadium – do całkowitej ślepoty. Zrozumienie przyczyn i wczesne rozpoznanie objawów są kluczowe, aby zapewnić psu odpowiednie leczenie i komfort życia.
Jak odróżnić zaćmę od stwardnienia jądra soczewki?
Wielu właścicieli psów myli zaćmę z innym, znacznie mniej groźnym zjawiskiem, jakim jest jądrowe stwardnienie soczewki (lenticular sclerosis).
- Jądrowe stwardnienie: Pojawia się u starszych psów (zwykle po 7. roku życia). Soczewka staje się lekko niebieskawa i mleczna, ale dzieje się to na skutek naturalnego zagęszczenia włókien soczewki, a nie ich zmętnienia. Światło nadal przechodzi przez soczewkę, a wzrok psa jest tylko minimalnie upośledzony (zwykle pogarsza się widzenie z bliska).
- Zaćma (katarakta): Charakteryzuje się białą, perłową, nieprzezroczystą plamą w centrum źrenicy. W zaawansowanym stadium blokuje całe pole widzenia i prowadzi do ślepoty.
Diagnostyka różnicowa zawsze należy do weterynarza okulisty, który używa specjalistycznych narzędzi (oftalmoskopu).
Główne przyczyny rozwoju zaćmy u psów
Zaćma nie jest jedną chorobą, lecz objawem, który może mieć wiele źródeł. Poznanie przyczyny jest niezbędne do zaplanowania leczenia.
- Czynnik genetyczny (zaćma dziedziczna): Jest to najczęstsza przyczyna, szczególnie u ras predysponowanych. Zaćma może rozwinąć się w młodym wieku (tzw. zaćma młodzieńcza) lub pojawić się później.
- Rasy zagrożone: Bichon frise, Boston terrier, Cocker spaniel, Labrador retriever, Golden retriever, Sznaucery, Siberian husky, pudle.
- Cukrzyca (zaćma cukrzycowa): Druga najczęstsza przyczyna. U psów chorujących na cukrzycę nadmiar glukozy jest przekształcany w sorbitol w soczewce, co prowadzi do szybkiego gromadzenia wody, obrzęku włókien i błyskawicznego zmętnienia. Zaćma cukrzycowa może rozwinąć się w ciągu kilku dni lub tygodni od diagnozy cukrzycy.
- Uraz lub stan zapalny: Bezpośrednie uszkodzenie oka (np. uderzenie, rana) lub przewlekłe, nieleczone zapalenie błony naczyniowej (uveitis) może prowadzić do wtórnej zaćmy.
- Starzenie się: Chociaż u starszych psów częściej występuje jądrowe stwardnienie, zaćma starcza również się zdarza, rozwijając się powoli i postępując.
- Niedobory żywieniowe/toksyny: Rzadziej, ale mogą być przyczyną.
Etapy i objawy katarakty
Zaćma postępuje, a jej zaawansowanie jest klasyfikowane w następujący sposób:
- Początkowa: Obejmuje mniej niż 15% soczewki. Wzrok jest zwykle niezakłócony.
- Niedojrzała: Zmętnienie obejmuje większość soczewki, ale pies wciąż widzi i rozróżnia światło/cienie.
- Dojrzała : Soczewka jest całkowicie biała i nieprzezroczysta. Powoduje całkowitą ślepotę. W tym stadium zaćma jest gotowa do operacji.
- Przejrzała: Włókna soczewki zaczynają się rozpuszczać i kurczyć. Może dojść do wycieku białek soczewki, co prowadzi do groźnego zapalenia błony naczyniowej (uveitis), które jest bolesne i może prowadzić do jaskry.
Objawy, które powinny zaniepokoić właściciela:
- Widoczna szara lub biała plama w centrum źrenicy.
- Wpadanie na przedmioty (szczególnie w słabym oświetleniu lub w nowym otoczeniu).
- Niechęć do skakania lub schodzenia po schodach.
- Pies staje się mniej pewny siebie podczas ruchu.
- W przypadku zapalenia towarzyszącego zaćmie: zaczerwienienie, łzawienie lub mrużenie oka.
Leczenie zaćmy
W przeciwieństwie do leczenia ludzi, gdzie czasami stosuje się krople spowalniające proces, u psów jedyną skuteczną metodą leczenia zaćmy i przywracania wzroku jest operacja chirurgiczna.
- Fakoemulsyfikacja: Jest to złoty standard w leczeniu. Chirurg weterynaryjny (okulista) wykonuje małe nacięcie, wprowadza sondę, która za pomocą ultradźwięków rozbija zmętniałą soczewkę na małe kawałki, a następnie odsysa je. W miejsce naturalnej soczewki wszczepiana jest sztuczna soczewka wewnątrzgałkowa (IOL), przywracająca zdolność skupiania wzroku.
- Kwalifikacja do zabiegu: Kluczowe jest, aby operację przeprowadzić zanim zaćma stanie się przejrzała i spowoduje poważne komplikacje. Przed zabiegiem konieczne jest badanie elektrofizjologiczne siatkówki (ERG), aby upewnić się, że siatkówka jest zdrowa i będzie funkcjonować po usunięciu przeszkody (zaćmy).
- Powrót do zdrowia: Po operacji niezbędne jest intensywne stosowanie kropli do oczu (przeciwzapalnych i antybiotyków) oraz ścisłe monitorowanie przez weterynarza przez kilka tygodni.
Życie psa ze ślepotą
Jeśli operacja nie jest możliwa (np. ze względu na zły stan zdrowia lub brak możliwości finansowych), pies jest w stanie doskonale przystosować się do życia z utratą wzroku, o ile otoczenie pozostaje stabilne. Psy w dużej mierze polegają na węchu i słuchu.
Porady dla opiekunów psa niewidomego:
- Nie przestawiaj mebli: Utrzymuj stały układ w domu, aby pies mógł stworzyć mapę mentalną.
- Ścieżki zapachowe: Używaj różnych zapachów lub tekstur (np. dywaników) do oznaczania kluczowych miejsc (miska, legowisko).
- Ochrona: Unikaj narażania psa na niebezpieczne sytuacje na zewnątrz. Podczas spacerów używaj szelek, nie obroży.
Zaćma jest poważnym schorzeniem, ale nowoczesna weterynaria oferuje skuteczne rozwiązanie. Regularne badania okulistyczne, zwłaszcza u ras predysponowanych i psów z cukrzycą, są najlepszą formą profilaktyki.
