Świerzb to problem, który może dotknąć każdego kota – zarówno wychodzącego, jak i domowego, bez względu na staranność opieki. Wywołany przez mikroskopijne roztocza, jest chorobą zakaźną, która wywołuje silny dyskomfort. Zrozumienie, czym jest świerzbowiec, jakie są jego rodzaje i jak skutecznie z nim walczyć, jest kluczem do szybkiego przywrócenia komfortu naszemu mruczącemu przyjacielowi.
Czym jest świerzb u kotów?
Świerzb (łac. scabies) jest inwazyjną chorobą skóry i uszu wywoływaną przez mikroskopijne roztocza – pasożyty zewnętrzne należące do rzędu pajęczaków. Roztocza te żerują na skórze kota, drążąc w niej tunele (świerzb skórny) lub bytując w przewodach słuchowych (świerzb uszny), co prowadzi do silnego stanu zapalnego i świądu.
Najczęściej spotykane typy świerzbowca
U kotów najczęściej diagnozuje się inwazję trzech głównych gatunków roztoczy. Każdy z nich wywołuje nieco inne objawy i wymaga specyficznego leczenia:
1. Świerzbowiec uszny (Otodectes cynotis)
To zdecydowanie najczęstsza postać inwazji pasożytniczej u kotów. Roztocza lokalizują się głównie w zewnętrznym przewodzie słuchowym, rzadziej w okolicach głowy.
Kluczowe objawy i cechy:
- Lokalizacja: Przewód słuchowy.
- Objawy: Silny świąd uszu, częste potrząsanie głową, intensywne drapanie uszu i okolic głowy.
- Wydzielina: Charakterystyczna, ciemna, brązowa wydzielina przypominająca fusy z kawy lub woskowinę.
- Powikłania: Nieleczony może prowadzić do zapalenia ucha środkowego, a w skrajnych przypadkach do problemów neurologicznych.
2. Świerzbowiec koci (Notoedres cati)
Ten gatunek wywołuje chorobę zwaną świerzbem drążącym lub notoedrozą. Jest wysoce zakaźny, ale obecnie diagnozowany rzadziej.
Kluczowe objawy i cechy:
- Lokalizacja: Zaczyna się zazwyczaj na krawędziach uszu, głowie i szyi, szybko rozprzestrzeniając się na całe ciało.
- Objawy: Silny świąd, prowadzący do utraty sierści. Na skórze pojawiają się grube, szare lub żółte strupy i łuski, a także zgrubienie skóry (lichenizacja).
3. Świerzbowiec sarkoptyczny (Sarcoptes scabiei)
Roztocza te powodują świerzb sarkoptyczny (sarcoptes). U kotów występuje on rzadziej niż u psów. Roztocza drążą tunele w naskórku, co jest przyczyną bardzo silnego, nieustającego świądu.
Kluczowe objawy i cechy:
- Lokalizacja: Uszy, łokcie, stawy skokowe, okolice brzucha.
- Objawy: Bardzo intensywny świąd (często silniejszy niż w przypadku Notoedres cati), rumień, grudki, strupki, samoistne wyłysienia na skutek ciągłego drapania.
Jak dochodzi do zarażenia?
Świerzbowiec u kotów jest chorobą wysoce zakaźną. Do zarażenia dochodzi na kilka sposobów:
- Bezpośredni kontakt: Najczęściej poprzez kontakt z zarażonym zwierzęciem (innym kotem, psem, a w przypadku świerzbu sarkoptycznego – również z dzikimi zwierzętami).
- Środowisko: Choć roztocza nie przeżywają długo poza organizmem żywiciela, możliwa jest inwazja poprzez zanieczyszczone legowiska, ręczniki czy narzędzia do pielęgnacji.
- Kocięta: Często świerzbowcem usznym zarażają się kocięta od matki.
Ważna uwaga: Świerzb u kotów, zwłaszcza Notoedres cati i Sarcoptes scabiei, może być tymczasowo przeniesiony na człowieka, wywołując u niego swędzącą wysypkę (tzw. pseudoscabies). Zazwyczaj zmiany te ustępują samoistnie.
Diagnoza: Jak weterynarz rozpoznaje problem?
Wstępne podejrzenie stawia się na podstawie objawów, ale do potwierdzenia diagnozy konieczne są badania laboratoryjne:
- Badanie otoskopowe i pobranie próbek: Lekarz zbiera wydzielinę z ucha (świerzbowiec uszny) lub wykonuje głębokie zeskrobiny skóry (świerzb skórny).
- Badanie mikroskopowe: Pobrany materiał jest badany pod mikroskopem, co pozwala na precyzyjną identyfikację gatunku roztocza. Jest to kluczowe dla doboru skutecznej terapii.
Leczenie: Skuteczna walka z pasożytem
Leczenie świerzbu wymaga cierpliwości i ścisłego przestrzegania zaleceń weterynarza. Składa się ono z kilku etapów:
1. Terapia przeciwpasożytnicza
Stosuje się nowoczesne środki weterynaryjne niszczące roztocza. Najczęściej są to preparaty zawierające substancje czynne takie jak selamektyna, moksydektyna lub imidaklopryd. Leki te podaje się zazwyczaj w formie spot-on (krople na kark) lub tabletek. Leczenie często trzeba powtórzyć po kilku tygodniach, aby zlikwidować nowe roztocza wykluwające się z jaj.
2. Czyszczenie uszu (w przypadku świerzbowca usznego)
Weterynarz przeprowadza dokładne czyszczenie przewodów słuchowych. Właściciel często musi kontynuować czyszczenie w domu (zgodnie z zaleceniami), a następnie aplikować przepisane krople do uszu.
3. Leczenie objawowe i wtórnych infekcji
- Antybiotyki/leki przeciwgrzybicze: Stosowane w przypadku wtórnych infekcji bakteryjnych lub grzybiczych.
- Leki przeciwzapalne/przeciwhistaminowe: W celu złagodzenia silnego świądu i stanu zapalnego.
- Kołnierz ochronny: Może być konieczny, aby zapobiec samookaleczeniu.
4. Leczenie środowiska
Konieczne jest wypranie legowiska i koców w wysokiej temperaturze oraz dokładne odkurzenie i dezynfekcja otoczenia. Ważne jest, aby leczyć wszystkie zwierzęta w domu, nawet te, u których nie widać objawów, by zapobiec nawrotom.
Profilaktyka: Lepiej zapobiegać niż leczyć
Najlepszą ochroną jest regularna profilaktyka przeciwpasożytnicza. Nowoczesne preparaty typu spot-on lub tabletki, stosowane zgodnie z zaleceniami producenta, często chronią kota nie tylko przed pchłami i kleszczami, ale także przed inwazją roztoczy.
Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do stanu zdrowia swojego kota lub podejrzewasz u niego świerzb uszny, nie zwlekaj z wizytą u weterynarza. Szybka diagnoza i leczenie to gwarancja powrotu zwierzęcia do pełnego zdrowia i komfortu.
